«خانه یغمایی» تخریب شد

حسین ترحمی از دوستداران میراث فرهنگی سمنان با اعلام این خبر به ایسنا گفت: این خانه متعلق به آقای یغمایی بوده است؛ فردی که از مسئولان پیشین فرهنگ و هنر به شمار می‌آمد. این بنا در محدوده‌ای واقع شده است که به «محله حاجی‌ شیخ» شناخته می‌شود؛ محله‌ای تاریخی که نام آن برگرفته از حاجی‌ شیخ، از چهره‌های اثرگذار دوره ناصرالدین‌شاه و از مجتهدان شناخته‌شده سمنان بود که در زمان آیت‌الله انصاری نیز جایگاه و اعتبار داشت.

در این محله، حمام تاریخی و مجموعه‌ای از بناهای ارزشمند از جمله خانه حاجی‌شیخ وجود داشت که متأسفانه همگی تخریب شده‌اند و در حال حاضر تنها یک تکیه از آن مجموعه باقی مانده است.

این دوستدار میراث فرهنگی در سمنان افزود: آقای یغمایی، به‌عنوان نخستین مسئول فرهنگ و هنر سمنان و از آخرین مدیران این حوزه در ساختار پیشین، ساکن همین محله بودند و بنا به گفته ایشان، این خانه در اصل متعلق به آقای «ستوده انارکی» بوده و در دوره‌ای دیگر به آقای یغمایی واگذار شده است.

چندی پیش این خانه و یک خانه دارای بادگیر که روبروی آن قرار دارد، به عنوان بناهای واجد ارزش شناسایی شدند. تقریباً خردادماه امسال بود که مطلع شدیم قرار است این خانه تخریب شود. این خانه از میراث فرهنگی مجوز تخریب گرفته و چون میراث فرهنگی آن را تاریخی و واجد ارزش اعلام نکرده، تخریب آن بلامانع اعلام شده است. مدتی بعد، وقتی از مقابل خانه عبور می‌کردم، متوجه شدم که خانه تخریب شده است. از اهالی محل پرسیدم، گفتند یکی دو ماه پیش تخریب شده است.

ترحمی با بیان اینکه این تخریب دقیقاً در امتداد کوتاهی‌های میراث فرهنگی درباره بافت تاریخی سمنان و نقض حریم برج افشاری رخ داده است، گفت: متأسفانه خانه‌های مهم سمنان شناسایی نشده‌اند. برخلاف ادعای معاونت میراث که مدام می‌گویند «مشاور گرفته‌ایم»، شواهد نشان می‌دهد مشاوری گرفته نشده است.

هم تخریب این خانه، هم ساخت‌وساز بلندمرتبه مقابل برج افشاری، و هم وضعیت خانه صفوی که واقعاً در معرض خطر است و ثبت نمی‌شود، نشان می‌دهد اساساً اعتقادی به کار میدانی ندارند. جالب اینجاست که این خانه در نزدیکی اداره میراث شهرستان سمنان قرار داشته است.

ما بارها درخواست دادیم که حداقل هر سه ماه یک‌بار جلسه‌ای برگزار شود، نه جلسه‌ای تشکیل می‌شود و نه حتی وقتی وزیر میراث فرهنگی به سمنان آمد، از ما دعوت شد. در جلسه استانداری دیدیم افرادی که ساختمان‌ساز هستند یا یک بوم‌گردی دارند، به‌عنوان ارشدین میراث فرهنگی در ردیف جلو نشسته‌اند، اما حتی یک پژوهشگر میراث فرهنگی دعوت نشده بود.

این دوستدار میراث فرهنگی افزود: ما در سمنان متخصص کم نداریم. حتی این افراد یا مشاوران تخصصی برای جلسه دعوت نشدند. این نشان می‌دهد نگاه پژوهشی وجود ندارد. سؤال من این است چند خانه بادگیردار در سمنان داریم که یکی‌یکی در حال تخریب است؟ آیا خانه‌ها را پایش کرده‌اند؟ چند خانه اصیل دوره پهلوی داریم که در حال تخریب است؟

ترحمی اظهار کرد: وقتی نسبت به برج و حصار افشاری بی‌توجهی می‌شود، وقتی وزارت میراث فرهنگی با وجود نامه‌نگاری‌ها واکنشی نشان نمی‌دهد، طبیعی است این اتفاق‌ها بیفتد. اینجا مسئول ثبت وزارتخانه و همچنین مسئول ثبت داخلی هستند که باید پاسخگو باشند. مدام می‌گویند «مالک خصوصی است»، در حالی که قبل از ثبت و قبل از ابلاغ وزیر، مالک را مطلع کرده‌اند. مالک هم می‌داند خانه تاریخی است و آن را تخریب می‌کند و هیچ اتفاقی هم نمی‌افتد.

این دوستدار میراث فرهنگی سمنان گفت: مشکل اصلی میراث فرهنگی سمنان این است که اداره میراث فرهنگی شهرستان اختیار عمل ندارد و به زعم ما، مدیرانی انتخاب می‌شوند که نگاه پژوهشی و فنی به آثار تاریخی ندارند. در یک سال اخیر، دو سه خانه دیگر هم تخریب شده است. این خانه به‌خاطر اهمیتش قبلاً شناسایی شده بود، اما باز هم تخریب شد.

از طرفی، مدیریت بافت تاریخی سمنان را بیرون از شهر مستقر کرده‌اند، در حالی که مدیر بافت تاریخی باید در دل شهر باشد تا بتوان با او گفت‌وگو کرد. متأسفانه همه ارتباط‌ها قطع شده و همین باعث شده آثار تاریخی، خانه‌ها و حتی مهم‌ترین بخش‌ها مثل حصار شهر، یکی‌ یکی از بین بروند.

او اظهار کرد: هدف ما فقط ایجاد یک زنگ خطر است، اینکه خانه‌هایی که از این هم مهم‌تر هستند و الان رها شده‌اند، حداقل رصد شوند. درخواست من این است که تیمی از وزارتخانه برای بازدید میدانی اعزام شوند تا بتوانیم این بناهای اصیل را که هویت شهر هستند، حفظ کنیم. در ٢٠ سال اخیر نیمی از بافت تاریخی سمنان از بین رفته و باید نیم دیگر را حفظ کنیم. قلعه‌های ما رها شده‌اند و ثبت نشده‌اند.  

ترحمی با طرح این پرسش که چرا دانشگاه سمنان در برابر این تخریب‌ها و تعرض‌های سکوت کرده است؟ گفت: دانشگاه سمنان رشته مرمت، معماری، شهرسازی و حتی دکترای گردشگری دارد. اگر این بناها تخریب شوند، چیزی از معماری، هنر و گردشگری باقی نمی‌ماند.

انتظار من این است که دانشگاه، به‌ویژه درباره برج و حصار افشاری سمنان، کنار ما باشد، پرونده‌ها را تکمیل کند و به وزارتخانه بفرستد. اگر دانشگاه در بافت تاریخی پیش‌قدم نشود، کار جلو نمی‌رود. در نهایت تأکید می‌کنم شهرداری سمنان هم وظیفه قانونی دارد.

شهرداری بافت تاریخی، شهرداری منطقه و نیروهای آن‌ها می‌دانند چگونه برای تخریب‌ها مجوز صادر می‌شود. چرا این خانه‌های مهم به میراث فرهنگی اعلام نمی‌شوند، در حالی که این‌ نهادها وظیفه دارند این خانه‌ها را اعلام کنند.