شکاف خاموش در قلب اتحاد غرب
آیا پایههای اتحاد فراآتلانتیک در حال سست شدن است؟
مارکو روبیو در کنفرانس امنیتی مونیخ با تأکید بر «احیای تمدن غرب» تلاش کرد اتحاد آمریکا و اروپا را در چارچوبی تمدنی بازتعریف کند، اما همزمان هشدارهایی درباره مهاجرت، تغییرات اقلیمی و ضرورت افزایش هزینههای دفاعی اروپا مطرح کرد. سکوت معنادار او درباره حمایت سنتی از اوکراین و لغو دیدار با رهبران اروپایی، نگرانیهایی درباره تغییر راهبرد واشنگتن و احتمال کاهش تعهد آمریکا به امنیت اروپا ایجاد کرده است.
فرارو- الدار مامدوف، تحلیلگر ارشد مسائل اروپا در اندیشکده کوئینسی
به گزارش فرارو به نقل از نشریه ریسپانسیبل استیت کرفت، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، در شرایطی وارد کنفرانس امنیتی مونیخ شد که روابط فراآتلانتیک زیر سایه نگرانیها و بیاعتمادیهای فزاینده قرار گرفته است. مقامهای اروپایی، پس از انتقادهای تند جی.دی. ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، در سال ۲۰۲۵، انتظار داشتند نماینده واشنگتن اینبار با لحنی آرامتر و مطابق با سنت دیپلماسی کلاسیک آمریکا ظاهر شود؛ لحنی که بهجای شکاف، بر ترمیم اتحاد دیرینه تأکید کند.
احیای تمدن غرب؛ مأموریت جدید واشنگتن در برابر اروپا
اما آنچه روبیو در مونیخ ارائه داد، فراتر از یک پیام دیپلماتیک معمول بود. او با ترکیبی از زبان تمدنی، نوستالژی قدرت غرب و هشدار درباره آینده، تلاش کرد چارچوبی جدید برای روابط آمریکا و اروپا ترسیم کند؛ چارچوبی که نهتنها بر همکاری سیاسی، بلکه بر مأموریتی بزرگتر، یعنی «احیای تمدن غرب»، استوار شده است.
روبیو در سخنرانی خود، با تأکید بر تداوم پیوندهای تاریخی دو سوی آتلانتیک، تصریح کرد: «ما بهدنبال گسست نیستیم. ما میخواهیم دوستی قدیمی را احیا کنیم و بزرگترین تمدن تاریخ بشر را تجدید کنیم.» این عبارت، بهروشنی نشاندهنده تلاش او برای بازتعریف اتحاد آمریکا و اروپا، نه صرفاً بهعنوان یک اتحاد ژئوپلیتیکی، بلکه بهعنوان یک پروژه تمدنی مشترک بود.
وزیر امور خارجه آمریکا، که پیش از دوران ترامپ بهعنوان یکی از چهرههای شاخص جریان نئومحافظهکار در حزب جمهوریخواه شناخته میشد، در ادامه سخنان خود بر نقش محوری واشنگتن در هدایت این مسیر تأکید کرد. او اعلام کرد: «ایالات متحده آمریکا بار دیگر مسئولیت تجدید و بازسازی را بر عهده خواهد گرفت؛ با الهام از چشماندازی که آیندهای به همان اندازه پرافتخار، مستقل و حیاتی همچون گذشته تمدن ما را ترسیم میکند.»
با این حال، روبیو در کنار تأکید بر رهبری آمریکا، پیام دیگری نیز به متحدان اروپایی ارسال کرد: واشنگتن ترجیح میدهد این مسیر را در قالب یک اتحاد مشترک طی کند. او تصریح کرد: «اگرچه آمادهایم در صورت لزوم این مسیر را بهتنهایی طی کنیم، اما ترجیح و امید ما این است که این کار را همراه با شما، دوستانمان در اروپا، انجام دهیم.»
پیام روبیو؛ تهدیدهای فرهنگی در قلب نگرانیهای راهبردی غرب
در ادامه سخنرانی مارکو روبیو در کنفرانس امنیتی مونیخ، پیام وزیر امور خارجه آمریکا تنها به دعوت برای احیای اتحاد غرب محدود نماند؛ بلکه حامل هشدارهای صریح و ضمنی درباره آنچه واشنگتن نشانههای «فرسایش تمدنی» در اروپا میداند، نیز بود. سخنانی که نشان داد دولت ترامپ، رقابتهای ژئوپلیتیکی را نهفقط در قالب قدرت نظامی و اقتصادی، بلکه در چارچوب یک تقابل هویتی و تمدنی تعریف میکند.
روبیو با وجود تأکید بر ریشههای مشترک آمریکا و اروپا، در بخش مهمی از سخنان خود به مسائلی پرداخت که از نگاه دولت ترامپ، تهدیدی برای بنیانهای تمدنی غرب محسوب میشوند. او بهطور مشخص نسبت به «مهاجرت گسترده» هشدار داد و اعلام کرد که این روند میتواند «انسجام جوامع ما، تداوم فرهنگ ما و آینده مردم ما را تهدید کند.»
این اظهارات، بازتابدهنده همان گفتمانی است که دولت ترامپ پیشتر با عنوان «محو تمدنی» مطرح کرده بود؛ مفهومی که در سالهای اخیر در میان برخی جریانهای سیاسی راستگرای اروپا نیز جایگاه پررنگتری یافته است.
این بخش از سخنان روبیو، نشاندهنده تلاش واشنگتن برای همراستاسازی گفتمان امنیتی خود با نگرانیهای فرهنگی و هویتی بود؛ نگرانیهایی که در برخی کشورهای اروپایی به یکی از محورهای اصلی منازعات سیاسی داخلی تبدیل شدهاند. در ادامه، وزیر امور خارجه آمریکا بهطور مستقیم به برخی از ستونهای اصلی جهانبینی دولت ترامپ اشاره کرد. او از آنچه «فرقه تغییرات اقلیمی» نامید، بهشدت انتقاد کرد و آن را عاملی بازدارنده در مسیر رقابتپذیری اقتصادی غرب دانست؛ موضعی که با دیدگاههای پیشین ترامپ درباره اولویت دادن به رشد اقتصادی بر سیاستهای اقلیمی همسو است.
روبیو همچنین از کشورهای اروپایی خواست سهم بیشتری در تأمین هزینههای دفاعی خود بر عهده بگیرند؛ درخواستی که سالهاست به یکی از محورهای ثابت انتقاد واشنگتن از متحدان اروپایی تبدیل شده است. او در همین چارچوب، عملکرد نهادهای بینالمللی، بهویژه سازمان ملل متحد، را نیز مورد انتقاد قرار داد و آنها را ناکارآمد در مواجهه با چالشهای جهانی توصیف کرد.
سکوت معنادار درباره اوکراین؛ پیام پنهان روبیو و شکاف عمیق در اتحاد غرب
اگرچه مواضع مارکو روبیو در کنفرانس امنیتی مونیخ برای بسیاری از ناظران اروپایی تازگی نداشت و پیشتر نیز توسط جی.دی. ونس و اسناد راهبرد امنیت ملی آمریکا مطرح شده بود، اما نحوه بیان او فضایی متفاوت خلق کرد. روبیو با لحنی نرمتر و روایتی آمیخته با زبان تمدنی و تاریخی، همان پیامهای سخت را در قالبی دیپلماتیکتر ارائه داد؛ رویکردی که یادآور جمله معروف فیلم «مری پاپینز» بود: «یک قاشق شکر کمک میکند دارو راحتتر پایین برود.» این سبک بیان، واکنش مثبت برخی حاضران را نیز بهدنبال داشت و حتی با تشویق و ایستادن تعدادی از شرکتکنندگان همراه شد.
با این حال، شاید مهمترین بخش سخنان روبیو نه آن چیزی بود که بیان کرد، بلکه آن چیزی بود که عمداً یا آگاهانه از بیان آن خودداری کرد، بهویژه در مورد جنگ اوکراین، که برای بسیاری از دولتهای اروپایی، اصلیترین تهدید امنیتی قاره محسوب میشود. وزیر امور خارجه آمریکا تنها یکبار به اوکراین اشاره کرد، آن هم نه در چارچوب حمایت نظامی یا تعهد راهبردی بلندمدت، بلکه صرفاً برای تأکید بر نقش واشنگتن در کشاندن روسیه و اوکراین به میز مذاکره. این اشاره محدود، در تضاد آشکار با مواضع سنتی آمریکا در سالهای اخیر قرار داشت.
آنچه بیش از همه توجه تحلیلگران را جلب کرد، غیبت کامل برخی از کلیدواژههای آشنای گفتمان غرب بود. روبیو هیچ اشارهای به شعار محوری «حمایت از اوکراین تا هر زمان که لازم باشد» نکرد؛ شعاری که در سالهای اخیر به ستون اصلی سیاست غرب در قبال جنگ اوکراین تبدیل شده بود. همچنین، چارچوب ایدئولوژیک «دموکراسی در برابر استبداد»، که پیشتر بارها از سوی مقامهای آمریکایی برای توصیف این جنگ استفاده شده بود، نیز بهطور کامل از سخنان او حذف شده بود.
این سکوت، زنگ خطر تازهای را در محافل سیاسی و تحلیلی اروپا به صدا درآورد. شاشانک جوشی، تحلیلگر نشریه اکونومیست، هشدار داد که این تغییر لحن میتواند نشانهای از تحول عمیقتر در راهبرد آمریکا باشد. به گفته او، این نگرانی در حال شکلگیری است که ایالات متحده دیگر روسیه را بهعنوان یک دشمن راهبردی یا تهدید مستقیم تلقی نمیکند؛ برداشتی که سخنان روبیو نیز آن را رد نکرد.
پیام واقعی واشنگتن در سایه لغو یک دیدار؛ آیا آمریکا اروپا را در پرونده اوکراین تنها میگذارد؟
در حالی که مارکو روبیو در کنفرانس امنیتی مونیخ با لحنی آشتیجویانه از «احیای تمدن غرب» سخن گفت، اقدامات عملی او پیامی متفاوت و حتی نگرانکننده برای متحدان اروپایی ارسال کرد؛ پیامی که بیش از هر سخنرانی، واقعیت راهبرد جدید واشنگتن را آشکار ساخت.
شب پیش از سخنرانی، روبیو دیداری برنامهریزیشده با رهبران اروپایی درباره جنگ اوکراین را لغو کرد؛ تصمیمی که بهطور رسمی با «تداخل برنامهها» توجیه شد، اما در پشت پرده، واکنشهای تندی را در میان مقامهای اروپایی برانگیخت. به گزارش روزنامه فایننشال تایمز، برخی مقامهای اروپایی این اقدام را نشانهای روشن از کاهش تمایل آمریکا برای هماهنگی نزدیک با متحدانش در مسیر پایان دادن به جنگ توصیف کردند.
یکی از این مقامها این تصمیم را «جنونآمیز» خواند، در حالی که مقام دیگری تصریح کرد برگزاری چنین نشستی بدون حضور آمریکا اساساً بیمعناست. این واکنشها نشان داد که شکاف میان واشنگتن و متحدان اروپاییاش، فراتر از اختلافات تاکتیکی، به سطحی راهبردی رسیده است.
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که دونالد ترامپ بهطور فزایندهای برای پایان دادن سریع به جنگ اوکراین فشار وارد میکند؛ حتی اگر این امر مستلزم امتیازدهی ارضی از سوی کییف باشد. ترامپ بهطور مشخص، ولودیمیر زلنسکی را تحت فشار قرار داده است تا از منطقه دونباس عقبنشینی کند؛ اقدامی که از نگاه او میتواند راه را برای یک توافق صلح هموار سازد.
رئیسجمهور آمریکا اخیراً از زلنسکی خواسته است «اقدام کند» و هشدار داده است که در صورت عدم پذیرش این مسیر، اوکراین «یک فرصت بزرگ» را از دست خواهد داد. ترامپ همچنین تأکید کرده است که روسیه آماده توافق است؛ موضعی که نشاندهنده تلاش واشنگتن برای تسریع روند پایان جنگ، حتی به بهای تغییر مرزهای ژئوپلیتیکی است.
در مقابل، زلنسکی همچنان معتقد است که وضعیت نظامی اوکراین هنوز به مرحلهای نرسیده است که چنین امتیازاتی اجتنابناپذیر باشد. این موضع، اگرچه با حمایت برخی از حلقه نزدیک به او همراه است، اما در داخل اوکراین نیز محل اختلاف است، زیرا بسیاری نگراناند که ادامه جنگ، هزینههای انسانی و زیرساختی سنگینتری بر کشور تحمیل کند.
در سطح اروپا نیز وحدت نظر وجود ندارد. امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، نشانههایی از تمایل به گفتوگو با مسکو بروز داده است، در حالی که فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، چنین اقدامی را زودهنگام میداند و بر ادامه راهبرد فعلی شامل حمایت نظامی از اوکراین و حفظ فشار تحریمی بر روسیه تأکید دارد. در همین حال، ولفگانگ ایشینگر، رئیس کنفرانس امنیتی مونیخ، به واقعیتی اشاره کرده است که بسیاری از رهبران اروپایی بهطور ضمنی به آن باور دارند: تا زمانی که جنگ در اوکراین ادامه دارد، اروپا در چارچوب نظم امنیتی فعلی باقی میماند و از ورود به مرحلهای نامعلوم از بازتعریف امنیتی اجتناب میکند.
اما دولت ترامپ، برخلاف این دیدگاه، بهوضوح در حال حرکت بهسوی راهحلهای دیپلماتیک است؛ حتی اگر این مسیر با نگرانیها و اولویتهای متحدان اروپایی همسو نباشد. در این میان، سخنان روبیو درباره «احیای بزرگترین تمدن تاریخ بشر» بیش از آنکه یک نقشه راه عملی باشد، بازتاب یک آرمان ژئوپلیتیکی است. زیرا در نهایت، سرنوشت اروپا نه در سخنرانیهای مونیخ، بلکه در تصمیمهای سختی تعیین خواهد شد که خود رهبران اروپایی باید اتخاذ کنند: اینکه آیا همچنان به چتر امنیتی آمریکا تکیه خواهند کرد، یا آمادهاند مسئولیت راهبردی امنیت خود و شاید حتی پایان جنگ اوکراین را مستقیماً بر عهده بگیرند.
